Postaw mi kawę na buycoffee.to

Adaptogeny i nootropiki - przywracanie równowagi w organizmie i poprawianie funkcji poznawczych
Adaptogeny i nootropiki - przywracanie równowagi w organizmie i poprawianie funkcji poznawczych

Adaptogeny i nootropiki - przywracanie równowagi w organizmie i poprawianie funkcji poznawczych

Witaminy i składniki mineralne są z nami od lat i większość z nas mniej więcej orientuje się co do ich niezbędności i właściwości. Nie wszyscy jednak słyszeli o adaptogenach i nootropikach. Warto poznać ich specyfikę i działanie, bo odpowiednio dobrane i umiejętnie stosowane mogą uczynić dużo dobrego - zapobiegać rozwojowi wielu dolegliwości, łagodzić wpływ stresu i warunków współczesnego, zabieganego życia, stymulować układ odpornościowy, pracę mózgu i usprawniać funkcje poznawcze.

Adaptogeny - przywracanie równowagi organizmu

Adaptogeny to substancje aktywne pochodzenia roślinnego, które odpowiadają za właściwości adaptogenne, czyli pomagające utrzymać pożądaną równowagę w organizmie i zwiększające odporność na stres w każdej jego postaci. Działają anabolicznie, antyoksydacyjnie i przeciwzapalnie. Nie leczą schorzeń, ale pomagają im zapobiegać. Działają ochronnie na wątrobę, wspomagają w utrzymaniu prawidłowego poziomu cukru we krwi, wspierają metabolizm, pozytywnie oddziałują na układ immunologiczny, chronią przed rozwojem miażdżycy i poprawiają procesy myślowe.

Bardzo chętnie sięgają po nie sportowcy zawodowi i amatorzy, osoby interesujące się terapiami naturalnymi, ale też ludzie zapracowani, żyjący w dużym stresie i szybkim tempie. Niewątpliwą korzyścią adaptogenów jest to, iż rzeczywiście pomagają w utrzymaniu dobrej kondycji fizycznej i psychicznej. Mają też przewagę nad innymi, znanymi substancjami stymulującymi, gdyż zamiast powodować nagły skok energii, po którym nieuchronnie następuje jej spadek, oddziałują długofalowo, przywracając równowagę i normalizując pracę organizmu. Co bardzo ważne, nie są też one uzależniające. 

Stosowanie adaptogenów jest bezpieczne, jednak jak w przypadku każdej suplementacji, istnieją pewne przeciwwskazania, jak np. zażywanie leków hormonalnych i antydepresyjnych, ciąża i karmienie piersią oraz spożywanie alkoholu, nadciśnienie i cukrzyca. Dlatego zanim sięgniemy po jakikolwiek specyfik, skonsultujemy tę decyzję z lekarzem.

Oferta adaptogenów jest obecnie bardzo bogata. Za chwilę zajmiemy się omówieniem poszczególnych ich rodzajów, ale najpierw ustalimy kwestię formy, w jakiej będziemy je przyjmować. Dostępne są kapsułki, krople, nalewki oraz proszki. Najlepiej przyswajalne będą wyciągi płynne, które zawierają najmniej dodanych substancji. Stosuje się je zwykle w doustnie (pod język) postaci kilku kropli preparatu.Adaptogeny

Ashwagandha (Withania somnifera)

Działa przeciwzapalnie, antyoksydacyjnie, przywraca równowagę układu immunologicznego i nerwowego. Normalizuje gospodarkę hormonalną. Wspiera nocną regenerację i ułatwia zasypianie. Może być pomocna w zapobieganiu osteoporozie i chorobom metabolicznym. Szczególnie polecana jest osobom ze schorzeniami tarczycy, zwłaszcza chorobą Hashimoto i niedoczynnością, insulinoopornoością i zespołem policystycznych jajników. Polecana jest także sportowcom, również amatorom. Jej działania docenią kobiety w czasie menopauzy, osoby borykające się z depresją i zaburzeniami lękowymi oraz narażone na silny stres.

Traganek błoniasty (Astragalus membranaceus)

Traganek ma właściwości antyoksydacyjne, immunomodulujące i przeciwzapalne. Ceniony jest głównie jako wspomagacz działania układu odpornościowego, dlatego najczęściej przyjmowany jest w okresach zwiększonego ryzyka zachorowań, a także przez osoby z obniżoną odpornością.

 
Stosuje się go także u osób z problemami z przewodem pokarmowym, wątrobą, oraz zaburzeniami układu oddechowego, nerwowego, moczowego i krążenia. Ze względu na właściwości antyoksydacyjne polecany jest w przypadku wielu chorób przewlekłych, ponieważ chroni komórki przed niekorzystnym działaniem stresu oksydacyjnego, który jest przyczyną wielu chorób. Traganek pomaga również ludziom narażonym na stres i przemęczonym. Może też przyczyniać się do spowolnienia procesów starzenia oraz wspomagać leczenie chorób nowotworowych. Stosują go także ciężko trenujący sportowcy, zwłaszcza uprawiający dyscypliny wytrzymałościowe, ponieważ traganek wspomaga wydolność i przyspiesza regenerację powysiłkową.
 
Traganka nie powinny przyjmować kobiety w ciąży i karmiące oraz osoby przyjmujące leki immunosupresyjne stosowane np. w przypadku RZS, tocznia rumieniowatego układowego, wrzodziejącego zapalenia jelita grubego oraz pęcherzycy. Chorzy na cukrzycę, nadciśnienie i pacjenci onkologiczni przed rozpoczęciem stosowania traganka, powinni zasięgnąć porady lekarza prowadzącego.
 

Szczodrak krokoszowaty (Rhaponticum carthamoides)

Swoje właściwości zawdzięcza substancjom czynnym z grupy ekdysonów oraz laktonów seskwiterpenowych. Ekdysony to pochodne steroidowe, najlepiej poznany jest 20-hydroksyekdyson. Wpływa on na obniżenie poziomu glukozy we krwi oraz unormowanie gospodarki lipidowej, wykazuje działanie wspierające pracę wątroby, układu immunologicznego i nerwowego. Przypisuje się mu także właściwości anaboliczne, czyli wspieranie syntezy białek mięśniowych oraz ochronę przed ich rozpadem. Laktony seskwiterpenowe to natomiast związki o działaniu przeciwnowotworowym, przeciwzapalnym, przeciwcukrzycowym, przeciwbólowym, przeciwpasożytniczym, przeciwgrzybiczym i bakteriostatycznym.

Szczodrak wspomaga więc budowę masy mięśniowej, zwiększa wydolność organizmu i pozytywnie wpływa na metabolizm. Poprawia również koncentrację, zdolności poznawcze oraz pomaga osobom doświadczającym przewlekłego stresu i przepracowanym. Warto również dodać, że szczodrak wpływa na podniesienie zdolności seksualnych u mężczyzn, można więc go stosować w przypadku zaburzeń potencji i problemów z libido.

Różeniec górski (Rhodiola rosea)

Różeniec górski jest polecany zwłaszcza osobom narażonym na długotrwały stres - łagodzi jego skutki i zwiększa odporność na niego. Dobrze wpływa także na wydolność i regenerację u osób uprawiających sport. Pomaga w sytuacji spadków energii, działając jak naturalny doping. Polecany jest także osobom z alergiami i obniżoną odpornością oraz depresją i napadami lękowymi. Wspomaga koncentrację, zapamiętywanie i procesy uczenia się. Ze względu na jego wpływ na układ nerwowy nie należy przesadzać z ilością przyjmowanego preparatu, gdyż może się to objawić roztrzęsieniem, bezsennością i nadmiernym pobudzeniem.  Z powodu braku badań, różeńca nie powinny przyjmować  kobiety w ciąży i karmiące.

Cytryniec chiński (Schisandra chinensis)

Cytryniec chiński wspomaga wytrzymałość fizyczną i pomaga zachować dobrą kondycję psychiczną, zwłaszcza u osób narażonych na stres. Działa ochronie na komórki nerwowe i optymalizuje poziom neuroprzekaźników. Wpływa pozytywnie na pamięć, koncentrację i zdolności poznawcze. Pomaga w terapii choroby Alzheimera i Parkinsona. Stosuje się go w stanach depresyjnych. Wspiera regenerację i chroni komórki wątroby. Ze względu na  swoje właściwości, cytryniec stosowany jest w leczeniu chorób wątroby - stłuszczeniu, zapaleniu czy marskości. Pozytywnie wpływa na układ odpornościowy i krążenia. Wspiera prawidłową pracę układu hormonalnego u kobiet i może zmniejszać objawy menopauzy. Istnieją doniesienia naukowe, które wskazują na przeciwnowotworowe działanie cytryńca, zwłaszcza w przypadku raka wątroby, jelita grubego, jajników, skóry i białaczki.

Gotu kola - Wąkrotka azjatycka (Centella asiatica)

Ten adaptogen jest stosowany głównie w celu poprawy pamięci i koncentracji. Ma on także właściwości wyciszające, przeciwdepresyjne i przeciwlękowe. Pozytywnie wpływa na układ odpornościowy, poprawia wygląd i elastyczność skóry, przyspiesza regenerację i gojenie się ran oraz wzmacnia naczynia krwionośne i poprawia funkcjonowanie układu krwionośnego.

Stosuje się ją w leczeniu żylaków, pękających naczynek krwionośnych i cellulitu. Może być także stosowana miejscowo na skórze - pomaga leczyć drobne oparzenia, łuszczycę, zapobiega bliznom pooperacyjnym oraz rozstępom. Gotu kola wykazuje właściwości przeciwzapalne oraz antyoksydacyjne. Jest środkiem wspierającym długowieczność i zachowanie młodego wyglądu.

Korzeń maca (Lepidium meyenii, Lepidium peruvianum)

Korzeń maca nazywany jest „peruwiańskim żeń-szeniem” a znany jest głównie jako afrodyzjak. Ze względu na to, że wpływa na regulację poziomu estrogenów, sprawdza się u kobiet starających się zajść w ciążę oraz przechodzących menopauzę. Wspiera także płodność u mężczyzn. Ale to nie wszystko.

Korzeń maca jest bogaty także w polifenole - mające właściwości przeciwutleniające, witaminy z grupy B, składniki mineralne - wapń, cynk, miedź i żelazo, sterole, makamidy oraz błonnik. Zawiera również węglowodany, białka i tłuszcze - głównie "dobre" nienasycone kwasy tłuszczowe.

Korzeń maca może także pozytywnie wpływać na kości, chroniąc przed rozwojem osteoporozy. Jego przyjmowanie jest bezpieczne. Przy nadmiernym spożyciu mogą pojawić się jednak wzdęcia. Nie powinny go brać kobiety w ciąży i karmiące, a osoby chorujące na tarczycę, powinny przyjmowanie korzenia macy skonsultować z lekarzem.

Bakopa drobnolistna (Bacopa monnieri)

W medycynie hinduskiej nazywana Brahmi, wspomaga funkcjonowanie układu nerwowego, wpływa na poprawę koncentracji, pamięci i funkcji poznawczych. Pomaga zachować równowagę psychiczną, wycisza i łagodzi lęki oraz stres. Jest też silnym antyoksydantem, chroniącym komórki organizmu przed niszczycielskim działaniem wolnych rodników. Korzystnie wpływa na funkcjonowanie pęcherzyka żółciowego, kondycję skóry i włosów, a także zmniejsza problemy ze snem.
 
Bakopa może mieć zastosowanie w terapii osób z chorobami neurodegeneracyjnymi, takimi jak Alzhaimer czy Parkinson, pacjentów po udarze mózgu, z padaczką czy ADHD. Ma też właściwości przeciwzapalne , przeciwgorączkowe i przeciwbakteryjne. Wpływa ochronnie na serce i przewód pokarmowy. Wspomaga również usuwanie szkodliwych substancji z organizmu, jak nadmiar kadmu czy chromu.
 
Bakopy nie powinny przyjmować kobiety w ciąży i karmiące oraz osoby cierpiące na bradykardię, choroby tarczycy i zaburzenia układu moczowego.
 

Eleuterokok kolczasty (Eleutherococcus senticosus)

Eleutrokok kolczasty zwany także żeń- szeniem syberyjskim od wieków uważany za roślinę zapewniającą witalność i długowieczność. Wspiera odporność organizmu, wpływając na układ immunologiczny. Wykazuje działanie przeciwbakteryjne, przeciwwirusowe i przeciwzapalne. Zawarte w nim substancje działają pobudzająco na układ nerwowy, wspomagają radzenie sobie ze stresem, zarówno psychicznym, jak i fizycznym. Eleuterokok chroni serce, wątrobę i mózg przed szkodliwym działaniem toksycznych substancji i wspiera ich regenerację.  Jest polecany zwłaszcza w celu podniesienia odporność organizmu, w stanach przemęczenia, osłabienia czy w trakcie rekonwalescencji. Pomaga także na zaburzenia krążenia i pozytywnie wpływa na libido.


Przeprowadzone badania kliniczne potwierdziły skuteczność eleuterokoka w leczeniu cukrzycy, przeziębienia i opryszczki narządów płciowych. Brakuje jednak jednoznacznych dowodów na jego skuteczność w poprawie wyników sportowych, funkcji poznawczych, redukcji zmęczenia, osteoporozie czy chorobie zwyrodnieniowej stawów.

Eleuterokoka nie powinny przyjmować osoby zażywający niektóre leki, ponieważ substancje w nim zawarte mogą wchodzić w interakcję z tymi pochodzącymi z leków lub potęgować ich działanie. Chodzi tu głównie o leki przeciwzakrzepowe, przeciwpłytkowe i przeciwcukrzycowe, a w przypadku leków uspokajających możemy zaobserwować nasilenie ich działania. Zwykle przyjmowanie eleuterokoka nie powoduje skutków ubocznych, ale u niektórych mogą pojawić się zaburzenia żołądkowo-jelitowe, bóle głowy i pokrzywka.

Żeń-szeń (Panax ginseng)

Jest to chyba najlepiej poznana i popularna roślina stosowana praktycznie na całym świecie. Nic dziwnego, bo żeń-szeń obfituje w ponad 200 substancji aktywnych. Żeń-szeń wpływa na ośrodkowy układ nerwowy, usprawniając koncentrację i zapamiętywanie. Chroni przed osteoporozą, obniża poziom cholesterolu, ma właściwości przeciwcukrzycowe i przeciwnowotworowe. Wpływa pobudzająco na układ immunologiczny, zwiększając odporność organizmu. Można go także stosować w celu zyskania młodszego wyglądu skóry i zapobiegawczo przeciwko wypadaniu włosów. Najpopularniejsze zastosowanie żeń-szenia to pomoc w zaburzeniach erekcji u mężczyzn. Jedną z najważniejszych substancji obecnych w żeń-szeniu są ginsenozydy, które wpływają na zwiększenie zdolności hemoglobiny do przyłączania tlenu, co poprawia wydolność w czasie wysyłki fizycznego i  sprawność umysłową.

Nie powinno się spożywać żeń-szenia wieczorem lub po wypiciu dużej ilości kawy czy przyjęciu preparatu z kofeiną, ponieważ może się to objawić trudnością z zasypianiem i roztrzęsieniem. Żeń-szeń w zbyt dużych dawkach powoduje podniesienie ciśnienia i zaburzenia rytmu pracy serca. Może także pojawić się biegunka i/lub wysypka.

Nie zaleca się przyjmowania żeń-szenia kobietom w ciąży i karmiącym oraz osobom zmagającym się z nadciśnieniem, chorobami serca, hemofilią i hipoglikemią, a także przyjmującym warfarynę - lek stosowany w leczeniu zakrzepicy i zatorowości płucnej. Nie warto także łączyć żeń-szenia z innymi preparatami pobudzającymi.

Kordyceps chiński (Cordyceps Sinensis, Maczużnik chiński)

Kordyceps  jest grzybem wywodzącym się z Tybetu. Wpływa na poprawę odporności, zwiększając produkcję i aktywność makrofagów i leukocytów. Wykazuje działanie przeciwzapalne. Zmniejsza reakcje alergiczne i hamuje procesy związane z powstawaniem chorób autoimmunologicznych. Zmniejsza wydzielanie śluzu i zwiększa absorpcję tlenu w oskrzelach, przez co jest skuteczny w łagodzeniu astmy i przewlekłego zapalenia oskrzeli. Pozytywnie wpływa na regenerację wątroby, pracę nerek, funkcjonowanie serca i układu krwionośnego oraz na stawy.

Reguluje także poziom cholesterolu i glukozy we krwi oraz pozytywnie wpływa na potencję. Kordyceps ma też właściwości antyoksydacyjne, dzięki czemu wykazuje działanie ochronne wobec wielu chorób. Jest chętnie stosowany przez sportowców - uważa się, że poprawia wytrzymałość i wydolność oraz może wpływać na zwiększenie produkcji ATP - substancji energetycznej, a także testosteronu - silnie anabolicznego hormonu męskiego wspierającego syntezę białek i przyrost masy mięśniowej. Pomaga także w regeneracji powysiłkowej. Z ostatnich badań wynika, że kordyceps może wykazywać także działanie przeciwnowotworowe.

Kordycepsu nie powinny przyjmować kobiety w ciąży oraz karmiące a także przyjmujące niektóre leki immunosupresyjne. Długotrwałe przyjmowanie kordycepsu stymuluje wypłukiwanie wapnia z organizmu.

Grzyby reishi (łac. Ganoderma lucidum)

Grzyby reishi, znane także jako lingzhi czy mannentake, należące do rodziny lakownicowatych, stosowane są w medycynie Dalekiego Wschodu od wieków i uważane są za lekarstwo praktycznie na wszystko, z nowotworami włącznie. Niektóre z ich właściwości są potwierdzone przez badania. Rzeczywiście stwierdzono, że mogą one wpływać wzmacniająco na odporność organizmu i skuteczną walkę z patogenami, w tym z komórkami nowotworowymi.

Uważa się, że grzyby reishi mogą pomagać także w przypadku bezsenności, kołatania serca, zawrotów głowy, duszności, kaszlu i astmy czy zapalenia płuc. Możliwe też, że mogą mieć wpływ na obniżenie ciśnienia i poziomu cholesterolu i pomagać w chorobach sercowo-naczyniowych, wątroby, nerek, wrzodach żołądka, a także wspierać organizm w walce z wirusami i nowotworami. Betaglukan, znajdujący się w grzybach reishi, wzmacnia układ odpornościowy przez zwiększenie ilości makrofagów i limfocytów T. Grzyby te wzmacniają odpowiedź układu immunologicznego osłabionego w wyniku chemioterapii. 

Grzyby reishi występują w różnych odmianach charakteryzujących się różnymi kolorami - czerwonym, fioletowym, niebieskim, czarnym, żółtym i białym. Za najbardziej wartościową dla zdrowia uważa się odmianę czerwoną.

Grzybów reishi nie należy podawać dzieciom, kobietom w ciąży i karmiącym. Nie poleca się też ich łączenia z niektórymi preparatami ziołowymi np. ginko biloba. Z lekarzem powinny skonsultować przyjmowanie grzybów reishi osoby mające problemy z krzepliwością krwi, stosujące leki przeciwzakrzepowe i przeciwpłytkowe, a także pacjenci stosujący leki obniżające ciśnienie oraz osoby z niedociśnieniem. U osób zdrowych nie poleca się długiego stosowania preparatów z grzybami reishi, ponieważ mogą pojawić się negatywne objawy, jak: bóle i zawroty głowy, wysypka, niestrawność, krwawienia z nosa i krwawe stolce. Jednorazowa kuracja powinna więc trwać nie dłużej niż miesiąc.

Lion’s Mane – Soplówka jeżowata (Hericium erinaceus)

Soplówka Jeżowata to kolejny grzyb używany od wieków w praktyce Dalekiego Wschodu. Najważniejsze substancje aktywne w niej zawarte to erinacyny, które są rodzajem diterpenoidów. Mają one zdolność stymulacji produkcji komórek nerwowych, co wpływa na poprawę sprawności pracy mózgu, procesów myślowych i koncentracji oraz zapamiętywania. Soplówka może być stosowana jako uzupełnienie terapii w chorobach neurologicznych i neurodegeneracyjnych, jak Parkinson czy Alzheimer, neurastenia czy stwardnienie rozsiane. Jest także pomocna w leczeniu problemów natury psychicznej, jak nerwica, stany lękowe, zaburzenia snu i depresja; a także wspomaga organizm w walce z chronicznym stresem.

Odnotowano pozytywny wpływ soplówki na układ pokarmowy - reguluje i usprawnia jego pracę, działa ochronnie na wątrobę, jelita oraz błonę śluzową żołądka. Można ją stosować w przypadku wrzodów czy nieżytu żołądka. Soplówka ma także właściwości obniżające poziom cholesterolu szkodliwej frakcji oraz pozytywnie oddziałujące na wydolność i kondycję układu krążenia i serca. Może być stosowana jako środek na rany, ponieważ przyspiesza ich gojenie. Jedną z ważniejszych właściwości soplówki jest też pozytywny wpływ na układ odpornościowy - w następstwie jej stosowania ma miejsce wzmożona produkcja białych krwinek, które wspierają organizm w radzeniu sobie z patogenami.

W toku badań ustalono, że soplówka zawiera aż 34 substancje aktywne, m.in.:

  • aminokwasy
  • witaminę D3
  • składniki mineralne (cynk, potas, żelazo, selen, fosfor, german, sód)
  • polisacharydy
  • polipeptydy
  • esencjonalne kwasy tłuszczowe
  • diterpeny kjatanowe (erinacyny)
  • hericenon (A, B, Y-A-2)

To właśnie polisacharydy zawarte w soplówce mają właściwości immunomodulacyjne, neuroprotekcyjne i neuroregeneracyjne.

Soplówkę najlepiej dodawać do kawy lub herbaty. Rekomendowana dawka to 500 mg.

Soplówki nie powinny przyjmować dzieci, kobiety w ciąży i karmiące oraz osoby po przeszczepach.

Chaga (Inonotus obliquus)

Chaga to także grzyb, znany pod różnymi nazwami - błyskoporek podkorowy, guz brzozy czy huba brzozowa. Grzyb ten rośnie dziko w krajach północnych, głównie na terenie Syberii. Chaga zawiera przede wszystkich polisacharydy, głównie β-glukany, które są dobrym źródłem energii i pozytywnie wpływają na układ pokarmowy oraz sercowo-naczyniowy. Pomagają także w regulacji poziomu cukru we krwi. W grzybach znajdziemy również fitosterole, które mogą wspierać organizm w zalce z wirusami, a nawet komórkami nowotworowymi, poprzez wywoływanie apotozy, czyli zaplanowanej śmieci patologicznych komórek. Chaga zawiera też kwas betulinowy i betulinę, czyli triterpeny korzystnie wpływające na poziom cholesterolu we krwi. Obecne w grzybach polifenole wykazują działanie antyoksydacyjne, chroniąc organizm przed działaniem wolnych rodników. Wśród innych substancji, w które obfituje chaga warto wymienić: kwas foliowy, taniny, flawonoidy (pełnią rolę przeciwutleniaczy), kwas pantotenowy, aminokwasy (tryptofan, cysteinę, glicynę), żelazo, potas, wapń, miedź i cynk, a także melaninę.
 
Chaga jest stosowana głównie w celu wzmocnienia układu odpornościowego, ale także po to, by poprawić działanie układu pokarmowego (wrzody żołądka i dwunastnicy, stany zapalne), obniżyć poziom cholesterolu we krwi, chronić przed działaniem wolnych rodników i spowalniać procesy starzenia, a także poprawić kondycję skóry i włosów. Póki co brakuje dostatecznych dowodów na zastosowanie chagi w walce z chorobami nowotworowymi, jednak istnieją przesłanki świadczące o tym, że grzyb może wspierać niszczenie komórek nowotworowych.
 
Chaga jest dostępna w różnej postaci - kapsułek o różnej zawartości polisacharydów, pokruszonych kawałków grzybni i w postaci sproszkowanej, które jest najpopularniejsza. Przy użyciu 1-2 łyżeczek sproszkowanego grzyba przygotowuje się napar do picia.

Jak w przypadku większości tego typu preparatów, nie zaleca się przyjmowania przez dzieci, kobiety w ciąży i karmiące. Osoby chore i przyjmujące leki powinny  stosowanie chagi skonsultować z lekarzem.

Bazylia Azjatycka "Tulsi" (Ocimum Sanctum)

Tulsi pochodzi z Azji Południowo-Wschodniej. W indyjskiej medycynie różne części rośliny są stosowane w leczeniu wielu schorzeń, m.in.:  zapalenia oskrzeli, astmy, reumatyzmu, epilepsji, chorób skóry, chorób hematologicznych, infekcji pasożytniczych, nerwobóli, bóli głowy, stanów zapalnych, schorzeń żołądka i wątroby oraz w terapii ukąszeń komarów i węży, a także malarii.
 
Prowadzono liczne badania mające zweryfikować wpływ tulsi m.in. na: poziom glukozy we krwi, profil lipidowy, ciśnienie krwi, odpowiedź immunologiczną organizmu, funkcje poznawcze, zmęczenie i stres, poziom kwasu moczowego, nastrój oraz wtórne objawy cukrzycy. W toku badań starano się udowodnić właściwości adaptogenne i immunomodulujące tulsi, a także przeciwcukrzycowe, przeciwzapalne, antyoksydacyjne, hepatoprotekcyjne, przeciwnowotworowe. 
Przeprowadzone badania wykazały korzystny wpływ tulsi, ale z powodu krótkiego okresu ich trwania nie można jednoznacznie ocenić długofalowego wpływu przyjmowania rośliny ani ewentualnych działań niepożądanych.
 
Według propagatorów stosowania, tulsi pomaga we wzmacnianiu odporność organizmu, walce ze zmęczeniem i stresem, poprawia funkcje poznawcze i pamięć, ma właściwości antyoksydacyjne, zwiększa wytrzymałość i wydajność u osób ćwiczących. Może także chronić wątrobę, wpływać na zmniejszenie tkanki tłuszczowej i zwiększenie tkanki mięśniowej, wspierać walkę z depresją i stanami lękowymi.
 
Tulsi można stosować w postaci tabletek lub kapsułek, w proszku - dodając np. do potraw oraz jako napar. Tradycyjnie nie zaleca się stosowania u dzieci oraz kobiet w ciąży i karmiących.

Świerzbiec właściwy (Mucuna pruriens)

Świerzbiec właściwy, aksamitne ziarno, to roślina z rodziny bobowatych, która zawiera neuroprzekaźnik L-DOPA będący prekursorem dopaminy. Wpływa na poprawę samopoczucia i poziom energii, działa stymulująco na zdolności wysiłkowe i funkcjeseksualne. Podnosi poziom testosteronu i obniża poziom prolaktyny. Znajduje zastosowanie w leczeniu choroby Parkinsona. Ma pozytywny wpływ na pamięć i zdolność do koncentracji oraz obniża poziom stresu.
 
Świerzbca nie powinny przyjmować dzieci, kobiety w ciąży i karmiące, a osoby przyjmujące leki stosowane w leczeniu zaburzeń natury psychicznej, w chorobach serca i w przypadku wrzodów żołądka, powinny przed zastosowaniem skonsultować się z lekarzem.

Buzdyganek naziemny (Tribulus Terrestris)

Buzdyganek to roślina z rodziny parolistowatych. Jego działanie opiera się głównie na zawartym w nim saponinach steroidowych. Saponiny łączą się z cholesterolem tworząc związki naśladujące testosteron. Powoduje to wyrównanie poziomu testosteronu, przyspieszenie przyrostu masy mięśniowej, wzrost wydolności, redukcję zmęczenia, przyspieszenie regeneracji powysiłkowej, wzmożone spalanie tkanki tłuszczowej oraz regulację ciśnienia krwi i poziomu cholesterolu. Saponiny wpływają pozytywnie także na żywotność plemników, skład nasienia i potencję oraz obniżają poziom DHT we krwi, związanego ze schorzeniami prostaty. Szczególne korzyści z przyjmowania preparatów zawierających buzdyganek odniosą mężczyźni po 30-tce, zwłaszcza prowadzący bardzo aktywny tryb życia.

L-teanina (aminokwas zawarty w zielonej herbacie)

L-teanina to pochodna glutaminy należąca do grupy aminokwasów niebiałkowych. Swoje działanie zawdzięcza łatwości pokonywania bariery krew-mózg. Zajdziemy ją głównie w zielonej herbacie. L-teanina pomaga w radzeniu sobie ze stresem, relaksuje i wycisza, nie powodując jednocześnie senności. Przyczynia się także do wzrostu stężenia dopaminy i serotoniny, co wpływa na poprawę pamięci, koncentracji, zdolności do uczenia się i funkcji poznawczych. L-teanina stabilizuje również nastrój i łagodzi stany lękowe. Ma też wpływ na obniżenie ciśnienia krwi.

Niektóre badania sugerują, że L-teanina może łagodzić stany napięcia przedmiesiączkowego, a także wspomagać spalanie tkanki tłuszczowej i obniżać poziom cholesterolu. Właściwości antyoksydacyjne L-taniny chronią komórki przed szkodliwym działaniem wolnych rodników. Może ona obniżać ryzyko zachorowania na wiele chorób, w tym nowotwory, a także działać stymulująco na układ odpornościowy.

Teaninę można przyjmować w postaci naparu z liści herbaty lub suplementu diety.
 

Nootropiki

 
Nootropiki to substancje naturalne lub syntetyczne, które wpływają na poprawę funkcji poznawczych: koncentracji, percepcji i pamięci oraz zdolności do uczenia się. Nootropiki mogą też wpływać stabilizująco na nastrój. Dzięki nim układ nerwowy lepiej się regeneruje a mózg pracuje sprawniej, a dzieje się to głównie w wyniku wyrównania poziomu neuroprzekaźników. Neuroprzekaźniki umożliwiają sprawne przesyłanie sygnałów nerwowych pomiędzy synapsami poszczególnych neuronów i dostarczanie ich do komórek docelowych. Najważniejsze neuroprzekaźniki to: dopamina, serotonina, acetylocholina i GABA. W przypadku ich niedoborów mamy do czynienia z licznymi negatywnymi objawami. I tak niedobór GABA powoduje nadmierne pobudzenie, niedobór dopaminy skutkuje brakiem motywacji, niedobór serotoniny - brakiem chęci do życia, a niedobór acetylocholiny - rozproszeniem i nieuporządkowaniem.
 
Nootropiki mają zdolność wyrównywania poziomu neuroprzekaźników, co pozytywnie wpływa na nasze zdrowie i samopoczucie. Np. zwiększenie poziomu serotoniny może przywrócić poczucie szczęścia, a GABA - wyciszenie. Przyjmowanie środków nootropowych może mieć więc istotny i zbawienny wpływ na naszą kondycję psychiczną, jednak powinny być one stosowane po konsultacji z lekarzem. Przyjrzymy się teraz dostępnym nootrpikom i ich działaniu.
 

Niedobór serotoniny

Serotonina odpowiada za poczucie szczęścia, a jej niedobór objawia się tym, że nic nie sprawia nam radości, coś, co kiedyś lubiliśmy, przestaje przynosić satyfakcję, często się złościmy, jesteśmy drażliwi, czujemy się niespełnieni i mamy problemy ze snem i obniżoną samoocenę. Do objawów obniżonego poziomu serotoniny zaliczamy także zwiększony apetyt (zwłaszcza na słodycze), pogorszenie pamięci i koncentracji oraz nieuzasadniony niepokój.
 
 
Aby uniknąć powstania niedoborów serotoniny, warto do diety włączyć produkty zawierające witaminy B3, B6 i B12, które są kofaktorami niezbędnymi w syntezie tryptofanu, z którego powstaje serotonina. Tryptofan to aminokwas obecny w produktach będących źródłem węglowodanów i białka. Najwięcej tego składnika znajdziemy w rybach, bananach, nasionach słonecznika i dyni, awokado czy w jajkach i mięsie. W diecie nie powinno zabraknąć węglowodanów złożonych, najlepiej pochodzących z pełnoziarnistych produktów zbożowych,  a także tłuszczów pochodzących z roślin oraz ryb, dostarczających kwasów omega-3 i 6.Do obniżenia się poziomu serotoniny może przyczynić się także niedobór kwasu foliowego i selenu, warto więc spożywać zielone warzywa, warzywa strączkowe, pomidory i orzechy, a także ryby i owoce morza. Niezbędna jest również odpowiednia podaż magnezu, którego bogatym źródłem jest np. gorzka czekolada, ale także nasiona i orzechy. Więcej o witaminach i składnikach mineralnych przeczytasz w ebooku: "Witaminy i składniki mineralne bez tajemnic". Do naturalnych metod podnoszących poziom serotoniny, poza dietą, zaliczamy także ekspozycję na światło słoneczne i aktywność fizyczną. W przypadku niedoboru serotoniny można także stosować opisane wcześniej adaptogeny - różeniec górki, ashwagandhę, cytryniec chiński, chagę i l-teaninę.
 
Może także dojść do nadmiaru serotoniny, zwłaszcza w przypadku przyjmowania preparatów stymulujących poziom tego neuroprzekaźnika. Do objawów nadmiaru serotoniny należą: rozszerzenie źrenic, ból głowy, dreszcze, biegunka i nudności, podwyższona temperatura ciała i ciśnienie krwi, tachykardia i drgawki. 
 

Niedobór dopaminy

Dopamina jest neuroprzekaźnikiem odpowiedzialnym za regulację procesów emocjonalnych i kontrolę procesów poznawczych - zapamiętywania, myślenia, skupienia uwagi, rozwiązywania problemów. Wspiera także czynności ruchowe poprzez regulację napięcia mięśni, koordynację ich pracy oraz wyzwalanie ruchów dowolnych. Kontroluje wytwarzanie hormonów (np. prolaktyny czy gonadotropiny) oraz oddziałuje na pracę układu pokarmowego. Dopamina daje także energię i motywację do działania i odpowiada za libido.
 
Bardzo istotny jest wpływ dopaminy na układ nagrody. Aktywując go, dopamina niejako motywuje nas do wykonywania istotnych życiowych czynności, powoduje bowiem, że odczuwamy przyjemność i satysfakcję. Nadmierna i sztuczna stymulacja ośrodka przyjemności jest ściśle powiązana z mechanizmem powstawania uzależnień.
 
Niedobór dopaminy odpowiada za brak motywacji i chęci do działania, apatię, chaotyczność i brak organizacji, nieodczuwanie przyjemności, napięcie, zmęczenie, objawy zbliżone do głodu narkotykowego i lęki. Poziom dopaminy jest powiązany z chorobami układu nerwowego, jak choroba Parkinsona, ADHD czy pląsawica Huntingtona.
 
Możemy mieć także sytuację nadmiaru dopaminy, który objawia się zaburzeniami postrzegania rzeczywistości, koncentracji, halucynacjami, brakiem racjonalnego myślenia i uwzględniania konsekwencji działań czy gonitwą myśli. Zażywanie narkotyków czy innych środków psychoaktywnych powoduje nagłe wyrzuty dopaminy dające poczucie euforii. Organizm szybko jednak szybko adaptuje się i stąd potrzeba zwiększania dawek, co ma ścisły związek z powstawaniem uzależnienia.

Naturalnie możemy wpływać na poziom dopaminy stosując odpowiednią dietę, bogatą w owoce i warzywa, ograniczającą tłuszcze nasycone, cukier i słodycze. Warto postawić na mocno dojrzałe banany, w których powstaje chinina dopaminowa - naturalna forma dopaminy. Alkohol w perspektywie krótkotrwałej podnosi poziom dopaminy, jednak długoterminowo jego wpływ na organizm jest bardzo szkodliwy. Nieoceniona będzie aktywność fizyczna, która korzystnie wpływa na wiele aspektów zdrowotnych.

Środki nootropowe wpływające na poziom to np. N-acetylocysteina (NAC), która zwiększa uwalnianie dopaminy oraz L-Dopa, która jest prekursorem dopaminy, a także NALT (N-acetylo L-tyrozyna). Wśród adaptogenów opisywanych wyżej wpływ na poziom dopaminy będą miały świerzbiec właściwy i L-teanina.

Niedobór GABA

GABA to neuroprzekaźnik, który ma duży wpływ na to jak radzimy sobie ze stresem. Jest neuroprzekaźnikiem hamującym, co oznacza, że blokuje nadmierny przepływ informacji, pomagając zachować równowagę w przewodnictwie i utrzymać stanu aktywności i optymalnego pobudzenia. Wpływa pozytywnie na pamięć oraz procesy uczenia się, zmniejsza podatność na stres oraz napięcie nerwowe. Jego niedobór powoduje nadmierne pobudzenie, trudności z koncentracją, niemożność zrelaksowania się, napady lękowe i paniki oraz skłonność do zamartwiania się. Do powstawania niedoborów GABA może dochodzić w przypadku insulinooporności, cukrzycy czy w przypadku zaburzeń rytmu dobowego. Regularne spożywanie alkoholu w nadmiernych ilościach osłabia łączenia się GABA z receptorami. Zbyt duży poziom GABA powoduje ospałość i brak motywacji.

Stymulująco na ten neuroprzekaźnik działa l-teanina i tauryna, a także waleriana oraz Bakopa monnieri, która zwiększa aktywność receptorów GABA. Nie ma dostatecznych dowodów na to, by popularna ostatnio suplementacja kwasem gamma-aminomasłowym wpływała na poziom GABA. Przeprowadzone badania zaprzeczają jego skuteczności, gdyż nie przechodzi on przez barierę krew-mózg. Kwas gamma-aminomasłowy stosowany doustnie ulega rozkładowi enzymatycznemu w przewodzie pokarmowym. Warto natomiast uwzględniać w diecie ryby, wołowinę, drób i jajka oraz postawić na aktywność fizyczną, zwłaszcza jogę, która pozytywnie wpływa na poziom GABA.

Niedobór acetylocholiny

Acetylocholina odpowiada za funkcjonowanie organizmu w środowisku zewnętrznym i reguluje procesy poznawcze, a także pobudza mięśnie szkieletowe, powodując ich skurcze i tym samym, umożliwiając poruszanie się. Co ciekawe, acetylocholina poprzez oddziaływanie na nerw błędny wpływa na relaksację i regenerację organizmu. W czasie wypoczynku acetylocholina oddziałuje stymulujące na procesy trawienia w układzie pokarmowym, pobudzona zostaje perystaltyka jelit. Ten neuroprzekaźnik pozytywnie wpływa również na zdolność do koncentracji, zorganizowanie, kreatywność.

Niedobór acetylocholiny pogarsza jakość snu (zaburzenia lub nawet zanikanie fazy REM - tej, w której mamy marzenia senne), powoduje też problemy z pamięcią. Objawia się zmniejszeniem siły skurczów mięśni, co może doprowadzić do ich porażenia. Może też prowadzić do miastenii, czyli autoimmunologicznej choroby mięśni która objawia się zmęczeniem, opadaniem powiek, trudnościami z przełykaniem oddychaniem oraz podwójne widzenie.

Witamina B4, czyli cholina to prekursor acetylocholiny - powstaje ona jako pierwsza w procesie syntezy, a następnie zostaje przekształcona w acetylocholinę. Warto więc zadbać o obecność produktów zawierających cholinę w diecie, np.:pieczywo pszenne, płatki owsiane, kiełki pszenicy, ryż, jogurt naturalny, orzeszki ziemne, soję, pomidory, szpinak, wołowinę, drób wieprzowinę, ryby morskie oraz jaja. W syntezie acetylocholiny biorą także udział Witamina B3, B5, B7 oraz kwasy omega-3. Więcej o witaminach, ich rolach i źródłach pokarmowych przeczytasz w ebooku "Witaminy i składniki mineralne bez tajemnic".

Środki nootropowe pomagające uregulować poziom tego neuroprzekaźnika to Huperzyna A, Alpha-GCP oraz Cytokolina CDP. Ich stosowanie powinno być jednak konsultowane z lekarzem, ponieważ mogą one doprowadzić do nadmiaru acetylocholiny, co może wywołać zespół cholinergiczny, objawiający się zaczerwienieniem skóry i zwężeniem źrenic.

Jak rozpoznać niedobór neuroprzekaźników?

Najprostszym sposobem rozpoznania niedoborów neuroprzekaźników jest uważna obserwacja siebie, swojego samopoczucia i zachowania, zwłaszcza, jeśli mamy wrażenie, że nastąpiła jakaś znacząca zmiana. Jeśli nagle zaczyna nam brakować motywacji do działania, pogarsza się nam nastrój bez żadnego wyraźnego powodu, mamy napady lęków czy paniki, nie możemy się skoncentrować, to można powziąć podejrzenie, że coś niedobrego dzieje się właśnie z poziomem neuroprzekaźników. Istnieją też pewne badania, jak test OAT (test analizy kwasów organicznych) - bada on jednak poziom neuroprzekaźników w moczu i wielu specjalistów twierdzi, że wynik nie odzwierciedla ich stężenia w mózgu. Innym narzędziem, które może wykorzystać każdy jest test Bravermana. Jest to prosty test wyboru, którego wypełnienie zajmuje około 30 minut. Pytania dotyczą cech charakteru i typowych zachowań. Test skupia się na czterech opisanych powyżej neuroprzekaźnikach, a możecie wykonać go tutaj: https://neuroexpert.org/test-bravermana/

Nie jest polecane stosowanie środków nootropowych na własną rękę - istnieje duże ryzyko przedawkowania  i wystąpienia reakcji toksycznej lub zbyt długiego stosowania, co może spowodować uodpornienie się receptorów na daną substancję. Jeśli mamy podejrzenie, że za pogorszeniem nastroju, samopoczucia czy funkcji poznawczych stoi obniżony poziom neuroprzekaźników, warto udać się po poradę do lekarza, a w pierwszej kolejności zadbać o zrównoważoną dietę, unikanie stresu, dobry sen i odpowiednią dawkę codziennej aktywności fizycznej.

Umów się na konsultację dietetyczną online lub w gabinecie
Newsletter
Zostaw e-mail i bądź na bieżąco z nowościami z dziedziny diety i treningu
Podając adres wyrażasz zgodę na otrzymywanie od nas maili.
do góry
Sklep jest w trybie podglądu
Pokaż pełną wersję strony
Sklep internetowy Shoper.pl